کولی های ایران | یه چیزایی هم هست که بشه از کولی ها یاد گرفت! | سفر به سبزوار (2)

کولی های ایران | یه چیزایی هم هست که میشه از کولی ها یاد گرفت! | سفر به سبزوار (۲)

نشسته بودم توی یکی از غذاخوری های ارزون پایین شهر سبزوار.

سرم توی بشقاب بود. پیرمردی که قبل از من نشسته بود روی میز چهره دیدنی داشت. باز دلم سوخت که چرا یه دوربین خوب ندارم، وگرنه یه عکس خوب از سوژه امروز میگرفته م!

کلاه نمدی خاکی رنگی رو سرش بود. از تک و توک موهای سیاه روی سرش و پیشونی آفتاب سوخته ش مشخص بود که سن اش کم نیست و زندگی همچینم بهش آسون نگرفته. خط و خالهای روی پیشونیش تیکه تیکه های چروک و رنگ پریده ای ساخته بود که تا شیار پایین ابروهاش ادامه داشت.

حاجی یهو قاشق رو انداخت وسط ظرف، به زور یه چیزی رو قورت داد پایین، یه بد و بیراه ریزی نثار آشپز کرد و رو به من با خنده و لهجه سبزواری گفت: غذاش مِزِه نِدره ها. نِه؟

گفتم آره حاج آقا. اون ور خیابونیه بهتره.

تایید نکرد!

تو این حین یه یارویی از مغازه روبرویی در اومد. یک شلوار چین چین بلند و قهوه ای پاش کرده بود و یه پیراهن خاکی رنگ یک سره هم تا بالای زانوهاش. دستمال سرش به شکل باحالی بسته شده بود. در واقع یه لنگ بود که طره های و رنگ و رو رفته ش روی پیشونیش افتاده بود. هی این جیب اون جیب کرد تا بالاخره سوئیچ موتور رو پیدا کرد و تا نگاهش  به داخل غذاخوری افتاد یه خنده پت و پهن با کلی عرض ارادت تحویل حاجی ما داد.

پیرمرد بعد از اینکه سوژه دوم ما رفت، جوری که من بشنوم گفت:

اینا زندگی موکنِنِ بُرا! همه ش عشق و حال!

من دوزاری م افتاد که سوژه دوم ما یک “کولی” بوده.

درباره کولی ها تا دلتون بخواد داستان های جالب هست.

حاجی میگفت ۶ ساله با خانواده های کولی های سبزوار دوسته و اونها رو با ماشینش جابجا میکنه.

کولی های ایران | یه چیزایی هم هست که بشه از کولی ها یاد گرفت! | سفر به سبزوار (2)

 

در تاریخ کولی ها به رقص و آواز شهره بودند. به قدری که روایت هست بهرام گور برای اینکه مطربان زمانش قیمت های بالایی برای شادی و بزم راه انداختن در بین مردم میگرفتند، از پادشاه هندوستان درخواست کرد که یه عده (بین ۶ تا ۱۲ هزار نفر) از مطربان اونجا رو که به اونها اولی یا کوالی یا کابلی هم میگفتند روانه ایران کنه تا در بین مردم به بزم و شادی و پایکوبی مشغول باشن. خب قاعدتا این ملت از جنوب شرقی و شرق وارد ایران شدند.

نکته مهم اینه که بسیاری از کولی های ایران الان در بین ما و در شهرهای بزرگ زندگی میکنن. تحصیل کردند، دکتر و مهندس شدند و من یا اینکه تابحال از نزدیک ندیدمشون اما احساس میکنم که انسان های بسیار دوست داشتنی هستند.

هنوز هم اگه شما به جاهایی مثل کوت عبدالله در اهواز سربزنید آثار سرزندگی کولی های قدیمی وجود داره.

جز گم نامی در عصر اینفلوئنسرها و سرخوشی در دوران بی رمقی دلها، دو مسئله دوست داشتنی دیگه در خصوص کولی هست که برای من الهام بخشه. موسیقی و زندگی غیریکجانشینی!

موسیقی جزو جدانشدنی از کولی ها بوده و هست. هنوز هم بسیاری از نوازنده های خیابانی یا همین ها که یه سه تار یا دوتار رو در مترو یا BRT ساز مینوازند و میخونن کولی هستن! اما در گذشته همیشه این طور نبوده، برای مثال کولی های اسپانیا تاثیر زیادی روی موسیقی اونها گذاشتن و در ایران هم بخشی از موسیقی مقامی ما متاثر از اونهاست.

کولی ها در اسپانیا وضع متفاوتی دارن. به رقم نسل کشی که یکبار در مورد اونها انجام شده، بعضی از نوازنده های اصیل امروزی فلامنکو خودشون رو از نسل و تبار درجه یک کولی ها میدونن و بهش مفتخر هستند.

کولی های ایران | یه چیزایی هم هست که بشه از کولی ها یاد گرفت! | سفر به سبزوار (2)

 

خصوصیت آخر، زندگی کوچنده کولی هاست. گرچه که امروز کولی های بعضی شهرها مثل اهواز، قم، تهران، شیراز و کرمان یکجانشین هستند اما خیلی از اونها در سطح ایران و حتی دنیا پراکنده اند.

در کل کولی ها گروه کمتر شناخته شده ای هستند. من دو کتاب در مورد زندگی اونها پیدا کردم که خیلی علاقه مندم بخونمشون. حدس میزنم داستان های جالبی در تاریخ و سبک زندگی اونها پیدا بشه. شاید به عنوان مردمانی که بین ما زندگی میکنن و ما هنوز با هیچکدومشون همسایه و حتی هم کلام هم نبودیم، شاخت اونها خالی از جذابیت نباشه!

  • کولی و زندگی او – یحی ذکا
  • پرسهٔ کولی‌ها در سرزمین ایران – عماد توحیدی

 

پی نوشت:

سفر به سبزوار قسمت اولی هم داشت که مربوط به داستان حاج ملاهادی بود. اگه دوست داشتید بخونید:

روایت شیخ اسرار و شاه شهید | سفر به سبزوار (۱)

26 دیدگاه برای “کولی های ایران | یه چیزایی هم هست که میشه از کولی ها یاد گرفت! | سفر به سبزوار (۲)

  1. سلام من خودم غربت هستم ولی این چیزهایی که شما میگی نیست.همشون مطرب ورقاص نبودن.مثل ما که تا دوسه نسل پیش ،در زمان رضاشاه از کوزه گری شیراز به همدان تاُبید مون کردند، و شغل پدرانمان آهنگری وقلبیر وسرندبافی واهنگری بود که روستا به روستا میچرخیدن و وسایل کشاورزی مردم رو درست میکردن و صنعت روبه دست گرفته بودن تا همین ۲۰ الی ۳۰ سال پیش،که دیگه یکجا نشین شدیم.ولی اون جور که شماها میگید وپیجهای دیگه میگن نیست که ما رقاص و مطلب و مواد فروش وغیره نیستیم.وبرای خودمون ،نام آسمان مملکتمون ارزش قائلیم وغیرت داریم.خواهشن ما رو در نظر خودتون و مردم کوچیک نشمارید.ممنون

  2. سلام دوستان من یه دانشجوی معماری داخلی دانشگاه هنرم .. راستش طرح پروژم طراحی یه کافه هست به اسم کافه کولی و خب خیلی خیلی خوشحال میشم اگر چیزی در مورد کولی ها و سبک زندگیشون و فرهنگاشون یا حتی ایده هایی برای کافه با این تم به ذهنتون میرسه بهم پیام بدین و عنوانش کنین متشکرم پیشاپیش ازتون 😉 telegram id : chakavak_0098@

  3. سلام به شما.
    من فکر می کنم کولی ها بیش آنکه مطرب باشند صنعت گر هستند وحتی می توان گفت از پیشگامان صنعت در ایرا ن هستند. (سازندگان ادوات کشاورزی و ابزار فلزی که در زندگی ابتدایی وحتی باپیشرفت و تغییر در صنعت امروزی باز هم کاها خود را نیاز مند ساخته های این قوم شگفتمی دانیم) واگر این را قبول کنیم . باید اعتراف کنیم خیلی مورد ظلم واقع شده اند.

  4. باسلام…من با کولی ها سالها زندگی و دوستی کردم ، مردمانی صاف و بی شیله پیله ، با گذشت و چشم پاک ، ولی متاسفانه طی گذشت سالها و قوانین جامعه بر این قوم ستمها شده که باعث سرکوفت و سرخوردگیه این جماعت و عقب ماندگیه آنها و گوشه گیری و کناره گیریه آنها از دیگر قومییتها شده که همین کناره گیریها باعث تمایزشان با دیگر مردمان مملکت شده است…و همین سرکوفتها سبب شده که اسم آنها بد دررفته شود، و کسی به آنها پست و کار و مقامی ندهد و آنها نتوانند مانند دیگر قومییتها درس بخوانند و کار کنند و لذا به سمت کارهای خلاف و شغلهای غیر معقول کشیده و یا بهتره بگم که رانده شده اند….به امید اینکه روزی جامعه آنها را به رسمییت بشناسند و قبول کنند و به آنها بها دهند تا بتوانند پیشرفت کنند و خود را به دیگران برسانند….

  5. درسته اقای صفر پور این نوع از زندگی درصدی ازش انتخابیه چون ما ب غیر از مطربی ونوازندگی وکارهای از این دست انتخاب های دیگه نداشتیم و ارتقای منزلت وپیشرفت اجتماعی برای ماها میسر نبوده وفامیلهای من از طریق همین کارها خودشون مشغول میکنن حتما بتلگرامم پیام بدید چون دارم راجع ب اقوام خودم تحقیق میکنم هم شما وهم عادل پیام بدید مرسی

  6. سلام اقای صفرپور این آیدی تلگراممه اگ ممکنه ب تلگرامم پیام بفرسید وهم چنین اقا عادل ک فامیل منه حتما ی سر ب تلگرامم بزنه zekra7272

  7. درود بر شما. مطلب جالب و شیوای شما را خواندم.
    در تابستان ۱۳۹۷ فرصتی پیش آمد که من و همسرم سفری ۱۰۰ روزه به اروپای شرقی با اتوموبیل داشته باشیم. در آنجا از نزدیک موسیقی کولیها را شنیدیم و بسیار تحت تاثیر قرار گرفتیم.
    در صورت تمایل، بد نیست نگاهی به سفرنامه ما داشته باشید:
    https://soroosh-travels.com/?page_id=21410

  8. جناب آقای صفر پور عزیز گرامی در استان بوشهر شهر خورموج یک محله بسیار قدیمی هست که دقیقا آدرس اون غرب جاده بوشهر به کنگان متعلق به کولی هاست هنوز سنت خود را حفظ کرده انسان های بسیار خوب که در آمدشون از طریق نواختن نی انبان در مراسم عروسی و دیگر مراسم شاد و معامله ی حیوانات اهلی همچون بز و خروس و کبوتر روزگار می گذرانند اگر گذرتون به بوشهر افتاد حتما به این شهر بیایید و زندگی این مردمان راببینید

    1. درود بر تو مهدی جان
      ممنونم از این پیشنهاد خوبت.
      بوشهر رو خوب سفر نکردم تا بحال. یک بار فقط از جهت عبور کردن از بوشهر رد شدم و بسیار بسیار مشتاقم که روزی یک سفر خوب به اون بخش از ایران داشته باشم.

      1. سلام وقتتون بخیر ای کاش میشد اقای صفرپور کاری کرد که وقتی سرچ میکنیم فیوج به بدنامی مطالب را نشان نده و اول از همه اسمامی شهدا و یا بزرگان ورزش و… را نشان میداد .همیشه همه جور شخصیتی در همه قومها هست و دلیل نمیشود این چنین اسم و رسم فیوج ها به بد نامی یاد شود

        1. سلام به شما
          ولا چی بگم.
          خبرگزاری ها محتوا رو مثل علوفه تولید میکنند.
          شاید بهتر باشه ما یادبگیریم اعتماد نکنیم که اونها در مورد هرچیزی از جمله اقوام چی مینویسند.
          اونها عادت ندارند که در مورد چیزی دقیق باشند.
          چون براشون اهمتی نداره و تبعاتی نداره.
          سرچ کردم و دیدم که در مورد فیوج ها چه نوشتند.
          ناراحت شدم.

  9. سلام بر پوریا. همیشه مطالبت بهم یه حال قشنگی میده. خیلی وقت بود اینجا نیومده بودم. از اونجا که گفتی کولی ها رازشونو تو شناخته نشدنه خیلی خوشم اومد.

    1. بهاره عزیزم
      تقریبا دیکه خیلی وقته اتفاقی تو مترو ندیدمت!
      راستش در مورد کولی ها حرفهای بیشتری هست که دوست دارم بنویسم.
      انسان های عجیبی هستند و جالب اینه که این عجیب بودن در ذاتشون هست.
      کاش فرصت بشه روزی بتونم کولی هایی که کنار قشقایی ها کوچ میکنند رو ببینم و دقیق تر بنویسم ازشون.

        1. سلام با سلام خدمت جناب اقای صفرپور وهمه دوستان
          من ی کولی ام با زندگی پرفراز ونشیب
          اونقدرها هم ازادی برای ما وجود نداشته ک شما ها حسرتشو میخورید
          درسته ما دستی تو اهنگ ومطربی ونوازندگی داریم ولی با سیاستای غلطی ک پیاده شد نسبت ب ماها نزاشتن لذت ببریم

          1. ذکری
            چند وقت پیش به واسطه همین وبلاگ و همین پست یک دوست کارگردانی من رو دعوت کرد به یک جلسه.
            گفت که قصد داره از زندگی کولی ها و منش آزادی که دارن یک فیلم مستند بسازه.
            باور کن اولین جمله ای که بهش گفتم همین بود.
            اینکه به باور من با تمام ارزشی که میدونم یک کولی برای قومیت و نژادش قائل هست، اما این سبک زندگی سختی ها و هزینه های اجتماعی زیادی داره که تا حد زیادی تحمیل شده است تا انتخابی.
            این تصوری که ما داریم در خصوص اینکه کولی مکان نداره و در آسودگی زندگی میگذرونه بیشتر شبیه یک توهم برای دلگرم کردن خودمون هست.
            دلگرم کردن خودمون نسبت به اینکه هنوز کسایی هستند که دارن آزادانه و بی قید زندگی میکنند.
            چندین و چند بار تصمیم گرفتم این پست وبلاگ رو برای همیشه حذف کنم.
            احساس میکنم من نباید چنین پستی مینوشتم و یا اگر نوشتم باید کامنت ها رو میبستم.
            هرچند که کامنت های زیادی رو از این پست منتشر نمیکنم.

        2. واقعا؟
          من بعد خوندن یه رمان در مورد کولی ها علاقه ی شدیدی پیدا کردم ک بیشتر در مورد کولی ها بدونم مثل آواز خوندنشون، سبک زندگیشون ، رقصشون و…
          خیلی دوس دارم رقصشونو ببینم .

    1. اطلاعی ندارم یاور عزیز.
      اما به نظر میرسه قوالی، کوالی، کولی و دیگر کلماتی از این دست از یک ریشه هستند.
      من سیستان که بودم موسیقی کولی هاشون رو شنیدم. تِم آوارگی و سرخوشی بسیاری تو موسیقی شون هست که بسیار فریبنده و تا حدی هم غم آلوده.
      اما اینکه رگه های صوفی گری در کولی ها باشه رو مطلع نیستم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *